23:91  91  COMMENTARIUS  IN  GENESIN.  92  8.  Et  loquutus  est  Cain  ad  Abel  fratrem  suum.  Quidam  indefinite  accipiunt  istud  Dicere,  quod  iracundiam  perfide  dissimulans  fraterne  loquutus  sit.  Hieronymus  expressit  habitum  sermonem,  Veni,  egrediamur  foras.  Meo  quidem  iudicio,  oratio  est  defectiva,  et  aliquid  subaudiendum:  quid  tamen  sit  illud,  incertum  est.  Interea  non  displicet  Mosen  concise  perstringere  sceleratam  hypocritae  perfidiam,  qui  familiariter  loquendo  speciem  fraternae  concordiae  prae  se  tulerit,  donec  nefandae  caedis  perpetrandae  occasio  daretur.  Atque  hoc  exemplo  docemur,  nunquam  magis  timendos  esse  hypocritas  quam  dum  ad  colloquium  amicitiae  praetextu  descendunt:  quia  ubi  aperta  vi,  quantum  cuperent,  nocere  non  datur,  subito  ad  pacis  simulationem  se  convertunt.  Atqui  minime  sperandum  est,  ut  sincere  cum  hominibus  fidem  amicitiae  colant,  qui  truculentae  sunt  in  Deum  bestiae.  Expendat  tamen  lector  annon  potius  intellexerit  Moses,  quamvis  a  Deo  correptus  esset  Cain,  nihilominus  litigasse  cum  fratre  suo:  atque  ita  istud  Dicere,  penderet  ex  superioribus.  Ego  certe  in  hanc  sententiam  magis  inclino,  quod  non  continuerit  intra  se  malignum  affectum,  sed  in  fratris  accusationem  proruperit,  atque  illi  stomachose  exposuerit  tristitiae  suae  causam.  Quum  essent  in  agro.  Hinc  colligimus,  quamvis  domi  conquestus  esset  Cain  de  fratre,  sic  tamen  diabolicum  texisse  furorem  quo  ardebat,  ut  nihil  deterius  suspicatus  sit  Abel:  vindictam  enim  differebat  in  tempus  idoneum.  Unum  porro  hoc  facinus  luculente  ostendit,  quo  praecipitet  homines  Satan,  ubi  animum  in  malitia  obstinarunt,  ut  certe  extremis  quibusque  poenarum  exemplis  digna  est  eorum  contumacia.  9.  Ubi  est  Abel  P  Qui  fingunt  patrem  de  filio  suo  Abel  ex  Cain  sciscitatum,  enervant  totam  vim  doctrinae  quam  hic  tradere  instituit  Moses,  nempe  quod  Deus  tum  arcana  inspiratione,  tum  inusitato  aliquo  modo  parricidam  citaverit  ad  suum  tribunal,  et  quasi  de  coelo  intonuerit.  Nam  quod  prius  dixi,  mordicus  tenendum  est  :  quemadmodum  nunc  per  scripturas  nobiscum  loquitur  Deus,  ita  se  olim  per  oracula  patribus  manifestasse,  et  eodem  quoque  modo  patefecisse  sua  iudicia  reprobis  sanctorum  filiis.  Sic  Agar  postquam  ab  ecclesia  desciverat,  compellas  in  sylva  angelus,  ut  videbimus  (cap.  16,  8).  Fieri  quidem  potest  ut  tacito  conscientiae  examine  Deus  interrogaverit  Cain,  et  ipse  vicissim  fremens  intus  et  obmurmurans  responderit.  Statuendum  tamen  est  non  externa  tantum  hominis  voce  examinatum  fuisse:  sed  divinitus,  ut  sentiret  cum  Deo  sibi  esse  negotium.  Caeterum  quoties  ad  reputanda  peccata  nos  arcanae  conscientiae  punctiones  sollicitant,  meminerimus  Deum  nobiscum  loqui.  Interior  enim  ille  sensus,  quo  de  peccatis  coarguimur,  proprium  est  Dei  forum,  ubi  iurisdictione  sua  fungitur.  Caven-