23:85  85  COMMENTARIUS  IN  GENESIN.  86  4.  Respexit  Dominus  ad  Abel,  ete.  Respicere  Deus  hominem  dicitur,  quem  favore  suo  dignatur.  Caeterum  notanda  est  series  hic  a  Mose  -posita:  neque  enim  simpliciter  narrat  placuisse  Deo  quem  illi  cultum  Abel  exhibebat  sed  exordium  a  persona  facit:  quod  significat,  nullam  fore  operibus  gratiam  coram  Deo,  nisi  quorum  autor  iam  ante  gratus  sit,  ac  probetur.  Nec  mirum:  homo  enim  videt  quae  apparent,  Deus  autem  cor  intuetur:  (1.  Sam.  16,  9)  ideo  non  aliunde  opera  aestimat  quam  ex  ipso  cordis  fonte.  Unde  etiam  fit  ut  impiorum  victimas,  quamlibet  in  oculis  hominum  splendeant,  non  modo  spernat,  sed  etiam  abominetur.  Nam  si  solo  tactu  contaminat  suis  sordibus  res  alioqui  puras  et  mundas,  qui  in  anima  sua  pollutus  est:  quomodo  non  immundum  esset  quod  ab  ipso  prodit?  Quum  Deus  larvatam  iustitiam,  qua  gloriabantur  Iudaei,  repudiat,  obiicit  per  suum  prophetam  manus  eorum  plenas  esse  sanguine.  (Iesaiae  1,  15.)  Eadem  ratione  pugnat  Aggaeus  contra  hypocritas.  Species  ergo  externa  operum,  quae  oculos  nostros,  qui  nimis  carnei  sunt,  deludere  potest,  coram  Deo  evanescit.  Neque  vero  id  profanos  quoque  homines  latuit,  quorum  poetae,  dum  sane  et  rite  composita  mente  loquuntur  de  cultu  Dei,  et  mundum  cor  et  puras  manus  requirunt.  Hinc  etiam  apud  omnes  gentes  solemnis  lavandi  ritus  ante  sacrificia.  Iam  quum  alibi  testetur  spiritus  per  os  Petri  (Act.  15,  9),  fide  purificari  corda,  nec  aliam  fuisse  puritatem  sanctis  patribus:  non  frustra  colligit  apostolus,  fide  praestantiores  fuisse  hostias  Abel.  Itaque  primo  tenendum  est,  quaecunque  ante  fidem  fiunt  opera,  qualiscunque  in  illis  appareat  iustitiae  splendor,  nihil  esse  nisi  mera  peccata  (quoniam  a  sua  radice  sunt  inquinata)  et  foetere  coram  Domino,  cui  sine  interiori  cordis  munditie  placere  nihil  potest.  Utinam  hoc  reputarent  qui  ad  recipiendam  Dei  gratiam  idoneos  proprio  liberi  arbitrii  motu  homines  fingunt:  nulla  certe  controversia  restaret  quin  Deus  gratis  iustificet  homines,  idque  per  fidem.  Fixum  illud  manere  oportet:  nullum  in  Dei  iudicio  haberi  operum  respectum,  donec  in  gratiam  receptus  sit  homo.  Alterum  perinde  certo  constat  :  quum  Deo  exosum  sit  totum  humanum  genus,  non  alium  esse  reconciliandae  gratiae  modum  nisi  per  fidem.  Porro  quum  fides  gratuitum  sit  Dei  donum  :  et  peculiaris  spiritus  illuminatio,  inde  colligere  promptum  est,  mera  eius  gratia  nos  praeveniri  non  secus  ac  si  nos  a  morte  excitaret.  Quo  etiam  sensu  dixit  Petrus,  Deum  esse  qui  fide  corda,  purificat.  Neque  enim  id  quadraret  nisi  fidem  formaret  in  cordibus  hominum,  ut  vere  eius  donum  censeatur.  Nunc  videndum  est  quomodo  sit  puritas  effectus  fidei.  Insulsa  nimis  et  ieiuna  est  philosophia,  causam  afferre,  quia  nonnisi  fide  homines  Deum  remuneratorem  quaerunt.  Qui  sic  loquuntur,  pror-