20:70 S. D. Procul dubio mirum tibi videbitur, vir clarissime, quod tam raras ab eo tempore quo in Poloniam veni ad te dederim literas. Yix enim me abhinc toto quadriennio2) semel ad te scripsisse memini. Ac quamvis lubens pigritiam in scribendo mihi ascribi posse agnoscam, tamen diuturni mei silentii haec inprimis causa fuit quod nihil dignum haberem auribus tuis, et quod copiosius ex multorum literis percipere potuisses, tibi significare supervacaneum fore iudicabam. Ipse quidem superiore anno Gallias nostras invisere cogitabam et de inclinata afflictaque in istis ecclesiis doctrina de trinitate orthodoxa praesens tecum disserere: sed furor ingensque procella civilis belli Gallici me ab itinere revocavit. Ac tum illud tempus, quod cum meis necessariis dulcissimis ac piis colloquiis consumere sperabam, lacrymis ac lugubribus orationibus transigere oportuit. Nunc vero, quum Dei opt. max. auspiciis post funestam illam cladem non modo uno Holoferne sed etiam aliquot dirissimis Ciclopibus exstinctis laetissima pax nostris sit restituta, constitui tuo praesertim fretus iudicio ac consilio, si quid opera nostra studiumque nostris hominibus, quorum causa natus sum, prodesse possit, refiexa velificatione in durissimum natale solum renavigare ac remeare. Quemadmodum enim olim te annuente in Sarmatiam veneramus, ut verae religionis progressum hic iuvaremus, ita etiam eandem nisi te connivente tuoque nutu deserere ac relinquere minime decrevi. Equidem magnae causae sunt quae me de discessu cogitare suadent ac impellunt: quas si pro tua singulari pietate ac prudentia merito expendere volueris, nihil mihi levitatis aut inconstantiae attribuere poteris. Praetereo quidem quod biennium abhinc Biturigibus3) literas a fratre et aliis meis necessariis accepi, quibus me ad messem uberrimam colligendam perpie invitabant. Magnum quidem pondus eorum adhortatio apud me habuit: ingens, fateor, calcar mihi addiderunt, quo me ad patriam iuvandam in eradicandis Antichristi sentibus et dumetis mutuas operas conferrem et compararent. 4) Sed paululum me retinuit mei muneris ratio ac vocationis, ne tam temere me de statione mea moverem. Ac quum virus dirissimae et perniciosissimae haereseos, quod a vestris transfugis hic sparsum est, indies magis ac magis sicut gangrena crescat, sic ut vix obrui et opprimi posse putem, diutius miseram istarum ecclesiarum faciem intueri nequeo, et iam plane de discessione cogitare mihi fas et liberum esse puto. Tam horrendum sane schisma inter verbi ministros grassatur, ut 2) N. 3004. 3098. 3) ex quibus ipse oriundus erat. 4) sic. 5*