44:65  65  CAPUT  III.  66  tua.  Quidam  vertunt  in  abstracto,  Exaltationes  superbiae  tuae:  sed  D^i^y,  quod  hic  ponitur,  in  syntaxi  nunquam  accipitur  pro  exsultationibus.  Non  dubium  igitur  est  quin  viros  ipsos  intelligat.  Iterum  vocat  superbiam  populi:  et  tamen  dirigit  sermonem  ad  electos,  qui  iterum  colligendi  erant.  Quid  hoc  sibi  vult?  Nempe  sicuti  diximus,  antequam  purgata  esset  inquinamentis  et  sordibus  ecclesia,  communis  erat  omnium  exsultatio  et  petulantia  contra  Deum.  Nam  ubique  personabant  illae  voces,  Sumus  sacer  populus  Dei:  sumus  genus  electum:  sumus  sacerdotium  regale:  sumus  sacra  haereditas.  Quum  ergo  passim  volitarent  in  ore  omnium  iactantiae  istae,  propheta  dicit  hanc  esse  superbiam  totius  populi.  Auferam  ergo,  inquit,  e  medio  tui  eos  qui  exsultant  superbia  tua.  Postea  adiungit,  Et  non  adiicies  amplius  ad  superbiendum  in  monte  sancto  meo.  Hic  praecipuum  fontem  mali  ostendit  propheta,  quod  scilicet  Iudaei  sese  obstupefecerant  perversa  confidentia,  quum  putarent  sibi  omnia  licere,  eo  quod  electi  essent  in  peculiarem  Dei  populum.  Ideo  etiam  Ieremias  (7,  4)  verba  mendacii  appellat,  quum  obtenderent  templum  Dei.  Sic  superbiam  hanc  damnat  propheta,  quod  occuitaverint  scelera  sua  sub  umbra  templi,  et  putaverint  hoc  sufficere  ad  excusationem,  quod  Deus  habitaret  in  monte  Sion.  Ergo  propheta  ut  ostenderet  insanabilem  esse  populum  illum,  nisi  purgata  esset  superbia,  dicit,  Auferam  eos  qui  exsultant.  Quomodo?  In  superbia  tua.  Quae  autem  illa  fuit  superbia?  nempe  quod  incolerent  montem  sacrum  Dei,  extra  quem  nullum  aliud  esset  in  terra  Dei  sacrarium.  Quum  ergo  putarent  Deum  hoc  modo  sibi  addictum  esse,  hinc  petulanter  coeperunt  contemnere  omnes  admonitiones,  quasi  soluti  essent  omni  lege  et  regula.  Non  ergo  adiicies  amplius  superbire  in  monte  sancto  meo.  Nunc  videmus  quantopere  cavendum  sit,  ne  mentes  nostras  obtenebrent  gratiae  Dei,  quae  potius  fulgore  suo  debent  nos  in  coelum  usque  dirigere.  Sed  quoniam  ad  arrogantiam  et  fastum  nimis  sumus  proclives,  ideo  danda  est  opera  ut  modeste  nos  geramus  et  humiliter,  quum  ornati  sumus  singularibus  Dei  beneficiis  :  quia  si  incipimus  falso  gloriari  in  Dei  nomine,  et  obtendere  nescio  quam  inanem  larvam  quae  scelera  nostra  occultet,  actum  est  de  nobis:  quoniam  ad  pravitatem,  ad  contemptum  Der,  ad  omnes  alias  cupiditate��  accedet  etiam  contumacia,  quod  manebimus  cervice  quasi  ferrea  et  inflexibili.  Sic  enim  contingit  omnibus  hypocritis  qui  falso  Dei  praetextu  sese  efferunt.  Nunc  sequitur:  12.  Et  residuum  faciam  in  medio  tui  populum  afflictum  et  pauperem:  et  sperabunt  in  nomine  Iehovae.  13.  Residuum  Israel  non  perpetrabunt  iniquitatem  (hoc  est,  reliquiae:  ad  verbum  est,  resi-  Ccdvini  opera.  Vol.  XLIV.