5:63.  DE  CLEMENTIA  quatuor  esse  causas,  our  talibus  ignoscatur  acrius  se  vindicantibus,  quae  singulae  suis  locis  observabuntur.  .  .  Possunt  enim  laedi]  Prima  causa  est:  non  nisi  morsi  remordent;  reddunt  idem  quod  passi  sunt.  Patiuntur  autem  gravissimas  offensas  et  contumelias,  quas  ob  fortunae  mediocritatem  propulsare  nequeunt.  Timent  praeterea  contemptum]  Bene  Terentius:  Omnes  quibus  res  sunt  minus  secundae,  sunt  nescio  quo  modo  magis  Suspiciosi:  ad  contumeliam  omnia  accipiunt  magis:  Propter  suam  impotentiam  se  semper  credunt  negligi.  Est  igitur  secunda  ratio,  cur  adeo  sint  animosi  ad  vindictam,  quia  se  laedi  putant  quum  tanguntur:  et  hoc  quoque  in  contumeliam  suam  trahunt,  non  suppetere  ad  nocendum  vires.  Qui  nolunt  occidere  quenquam,  Posse  volunt,  inquit  Iuvenalis.  Quintilianus  lib.  II.  :  Statura  breves  in  digitos  eriguntur,  et  plura  infirmi  minantur.  Non  retulisse  laedentibus  gratiam]  Non  mirum  est  si  iniurias  suas  non  adeo  facile  condonant  plebeii  et  contempti  homines,  quoniam  id  illis  vitio  datur,  quod  potentioribus  laus  est.  Si  enim  quis  eorum  vindictam  remiserit,  in  vulgus  nihilominus  rumor  erit,  voluit  ulcisci,  sed  non  potuit.  Referre  vero  gratiam,  ironice  pro  eo  quod  est  iniuriam  rependere,  seu,  ut  dicit  Curtius,  vicem  reddere.  Terentius  in  Eunucho:  .  Inveniam  pol  hodie  parem  ubi  ei  referam  gratiam.  Ibidem  :  Quid?  quid  venire  in  mentem  nunc  mihi  possit?1)  Quidnam?  qui  referam  huic  sacrilego  gratiam,  Qui  hunc  supposuit  nobis?  Eadem  ratione  dixit  Coelius  deferre  munusculum.  Nemini  hoc  deferre  munusculum  maluit,  quam  suo  accusatori.  Item:  Aperte  cum  quibusdam  loquutum  cum  L.  Domitio  homine,  ut  nunc  est,  mihi  inimicissimo  deliberare,  velle  hoc  munusculum  deferre.  Etsi  Servius  grates  roev  fteGuov  esse  tradit  in  II.  commentar.  Aeneidos  Vergilii:  [pag.  53]  Di,  si  qua  est  coelo  pietas  quae  talia  curet,  Persolvant  grates  dignas,  et  praemia  reddant  Debita,  qui  nati  coram  me  cernere  lethum  Fecisti,  et  patrios  foedasti  sanguine  vultus.  At  cui  ultio  in  facili]  Ii  sunt  qui  vindicta  debent  abstinere,  qui  ex  eo  quod  abstinent,  certam  laudem  consequuntur,  nec  facilius  ideo  in  posterum  laedentur,  quia  semel  impune  laesi  sunt.  Ultio  in  facili,  id  est  facilis,  prompta,  parata.  Honesta  est  loquutio.  Ovidius  in  I.  de  Arte:  Quod  petis,  ex  facili,  si  volet  illa,  feres.  Seneca  lib.  III.  de  Beneficiis:  Beneficium  ex  facili  largitus  est.  Valerius  lib.  IV.:  Proni  studii  certius  1)  Lege:  possit  mihi.