|
5:57
LIBER
L
CAPUT
V.
VI.
CAPUT
VI.
Cogitate,
in
hac
civitate,
in
qua
turba
per
latissima
itinera
sine
intermissione
defluens
eliditur,
quoties
aliquid
obstitit,
quod
cursum
eius,
velut
torrentis
rapidi,
moraretur,
in
qua
tribus
eodem
tempore
theatris
viae
postulantur,
in
qua
consumitur
quidquid
terris
omnibus
aratur:
quanta
solitudo
et
vastitas
futura
sit,
si
nihil
relinquitur,
[pag.
46J
nisi
quod
iudex
severus
absolverit.
Quotusquisque
ex
quaestoribus
est,
qui
non
ea
ipsa
lege
teneatur,
qua
quaeritur?
Quotusquisque
accusator
vacat
culpa?
Et
nescio
an
nemo
ad
dandam
veniam
difficilior
est,
quam
qui
illam
petere
saepius
meruit.
Peccavimus
omnes,
alii
gravia,
alii
leviora,
alii
ex
destinato,
alii
forte
impulsi,
aut
aliena
nequitia
ablati:
alii
in
bonis
consiliis
parum
fortiter
stetimus,
et
innocentiam
inviti
ac
renitentes
perdidimus.
Nec
delinquimus
tantum,
sed
usque
ad
extremum
aevi
delinquimus.
Etiam
si
quis
tam
bene
purgavit
animum,
ut
nihil
obturbare
eum
amplius
possit
ac
fallere,
ad
innocentiam
tamen
peccando
pervenit
Nunc
per
descriptionem
ostendit
Seneca,
quam
sit
principi
necessarium
quosdam
in
numerum
relinquere,
et
ad
tempus
tolerare.
Si
quis
enim
ad
vivum
resecare
velit
strumas
et
vomicas
civitatis,
bonam
partem
exhauriat
oportet.
Quod
ut
facilius
percipiat
lector,
proponat
sibi
argumentum
in
hanc
formam:
Hanc
legem
debent
in
primis
servare
magistratus,
ut
neminem
laedant.
Quod
si
laesus
quispiam
fuerit,
secundum
est
ne
plures
laedantur:
atque
ideo
tollitur
e
medio
is
qui
laesit,
quia
pluris
est
universam
multitudinem
servare,
quam
unum
aut
alterum.
Hunc
finem
et
hunc
scopum
habent
poenae
publicae.
Qui
autem
magistratus
summo
iure
animadvertunt
in
noxios,
tollunt
maiorem
numerum
quam
relinquunt.
Non
ergo
statuunt
poenis
legitimum
finem.
Quod
autem
in
hoc
contextu
dixi
esse
descriptionem,
sic
Cicero
eam
appellat
libro
Rhetoricorum
quarto,
quae
graece
dicitur
ἐνάργεια,
id
est
perspicuitas
et
evidentia,
quae
rerum
imagines
concipit,
ut
hic
Seneca
populosam
civitatem
quasi
oculis
repraesentat.
Exempla
sunt
apud
Quintilianum
lib.
VIII.
In
qua
turba~]
Si
liberam
adhuc
et
stantem
rempublicam
cum
ea
componamus,
quae
sub
imperio
Caesarum
fuit,
in
immensum
et
paene
extra
fidem
crevit
numerus.
Nam
census
quem
stante
libertate
maximum
fuisse
lego,
fuit
C.
Lentulo
et
L.
Gellio
Censoribus,
in
quo
censa
sunt
civium
capita
CCCCL
millia.
Verum
post
Actiacum
triumphum
autor
est
Eusebius
censu
acto
inventa
esse
quadragies
semel
centena
et
septuaginta
millia
civium,
in
altero
vero
censu
quem
Augustus
egit
cum
Tiberio
filio
adoptivo,
inventa
esse
ter
et
nonagies
centena
et
septuaginta
millia.
Ultimo
vero
censu
|