6:502  stultitiam  derideant,  quasi  de  leviculis  quaestionibus  disputando  nos  et  totum  mundum  frustra  fatigemus  ?  Verum,  quia  haec  cursim  perstringi  nequeunt,  locus  postulat,  ut  earum  rerum,  de  quibus  contendimus,  dignitatem  et  pondus  diligentius  vobis  exponam:  ut  appareat,  non  modo  non  fuisse  negligendas,  sed  nullo  modo  potuisse  a  nobis  praetermitti,  quin  maximo  scelere  et  impia  adversus  Deum  perfidia  nos  obstringeremus.  Quod  de  tribus  capitibus,  do  quibus  initio  dicturum  me  proposui,  erat  in  ordine  tertium.  Principio  scire  velim,  qua  fronte  Christianos  se  nominare  ausint,  qui  nos  ob  nimium  leves  causas  discordiis  temere  turbasse  ecclesiam  insimulant.  Nam  si  tanti  religionem  facerent  nostram,  [pag.  84]  quanti  suas  fecerunt  veteres  idololatrae,  eius  conservandae  studium,  quod  illi  aliis  omnibus  curis  ac  negotiis  praeferendum  duxerunt,  non  ita  contemnerent.  Illi  enim  quum  pro  aris  et  focis  dimicare  se  aiunt,  causam  sibi  videntur  allegare  omnium  optimam  et  maxime  favorabilem.  His  videtur  esse  paene  supervacua  contentio,  quae  pro  Dei  gloria  et  hominum  salute  suscipitur.  Non  enim  de  umbra  asini,  sicut  dictum  est,  litigamus:  sed  tota  religionis  christianae  summa  in  quaestione  vertitur.  Si  nihil  aliud  veniret  in  rationem,  an  tantulo  in  pretio  nobis  est  aeterna  et  inviolabilis  Dei  veritas,  quam  tot  illustribus  testimoniis  certam  reddidit,  pro  qua  confirmanda  tot  sancti  prophetae,  tot  martyres  mortem  obierunt:  cuius  ipse  Dei  filius  praeco  et  testis  fuit,  quam  denique  suo  sanguine  obsignavit:  ut  nobis  videntibus  et  tacentibus  conculcari  debeat?  Sed  descendo  ad  species.  Scimus  quam  exsecrabilis  Deo  rea  sit  idololatria:  et  quam  horrendis  poenis  eam  ultus  sit  tum  in  populo  israelitico,  tum  in  aliis  gentibus,  passim  narrant  historiae.  -Audimus  eandem  vindictam  eius  oro  denunciari  in  omnes  aetates.  Nobis  enim  loquitur,  quum  per  sacrum  suum  nomen  iurat,  non  passurum  se,  ut  ad  idola  gloria  sua  transferatur:  quum  testatur  se  zelotypum  esse,  qui  in  tertiam  et  quartam  generationem  vindicaturus  sit,  quum  alia  peccata,  tum  hoc  ipsum  prae  aliis.  Hoc  peccatum  est,  cuius  causa  Moyses,  tam  mansueto  alioqui  ingenio  vir,  spiritu  Dei  accensus,  Levitas  discurrere  per  castra  [pag.  85]  iussit,  et  manus  fratrum  suorum  sanguine  consecrare  (Exod.  32,  27):  cuius  causa  populum  suum  toties  persequutus  est  Deus,  ac  peste,  fame,  gladio,  omni  denique  calamitatum  genere  afflixit:  cuius  causa  potissimum  concidit  regnum  Israelis  primum,  deinde  Iuda;  excisa  Ierusalem  civitas  sancta,  templum  Dei,  quod  unicum  crat  tunc  in  terris,  dirutum;  populus  ille,  qui  ex  omnibus  peculiariter  selectus  erat,  cui  se  Deus  foedere  coniungeret,  qui  solus  ferret  Dei  insignia,  et  sub  eius  tutela  principatuque  viveret,  ex  quo  denique  nasceretur  Christus,  afflic-  32*