|
5:50
huc
colligitur,
animus
reipublicae
tu
es,
illa
corpus1
tuum.
vides,
ut
puto,
quam
necessaria
clementia
sit.
Tibi
enim
parcis,
quum
videris
alteri
parcere.
Parcendum
itaque
est
etiam
improbandis
civibus,
non
aliter
quam
membris
languentibus:
et
si
quando
misso
sanguine
opus
est,
sustinendum
est
ne
ultra
quam
necesse
sit,
incidat.
Est
ergo,
ut
dicebam,
clementia
omnibus
quidem
hominibus
secundum
naturam,
maxime
tamen
decora
imperatoribus,
quanto
plus
habet
apud
Ulos
quod
servet,
quantoque
in
maiore
materia
apparet.
Quantulum
enim
nocet
privata
crudelitas?
Principum
saevitia',
bellum
est.
Quum
autem
virtutibus
inter
se
sit
concordia,
nec
ulla
altera
melior
aut
honestior
sit,
quaedam
tamen
quibusdam
personis
aptior
est.
Decet
magnanimitas
quemlibet
mortalem,
etiam
Ulum
infra
quem
nihil
est.
Quid
enim
maius
aut
fortius,
quam
malam
fortunam
retundere?
Haec
tamen
magnanimitas
in
bona
fortuna
latiorem
locum
habet,
meliusque
in
tribunali
quam
in
plano
conspicitur.
Clementia
in
quancunque
domum
pervenerity
eam
[pag.
39]
felicem
tranquillamque
praestabit.
Sed
in
regist,
quo
rarior,
eo
mirabilior.
Quid
enim
est
memorabilius,
quam
eum,
cuius
irae
nihil
obstat,
cuius
graviori
sententiae
ipsi
qui
pereunt
assentiuntur,
quem
nemo
interrogaturus
est,
imo
si
vehementius
excanduit,
nec
deprecaturus
est
quidem,
ipsum
sibi
manum
iniicere,
et
potestate
sua
in
melius
placidiusque
uti?
hoc
ipsum
cogitantem:
Occidere
contra
legem
nemo
non
potest,
servare
nemo
praeter
me.
Magnam
fortunam
magnus
animus
decet,
qui
nisi
se
ad
Ulam
extulit,
et
altior
stetit,
illam
quoque
infra
terram
deducit.
Magni
autem
animi
est
proprium,
placidum
esse
tranquillumque,
et
iniurias
atque
offensiones
semper
despicere.
Muliebre
est
furere
in
ira:
ferarum
vero,
nec
generosarum
quidem,
praemordere
et
urgere
proiectos.
Elephantes
leonesque
transeunt
quem
impulerunt.
Ignobilis
bestiae
pertinacia
est
Non
decet
regem
saeva
nec
inexorabilis
ira.
Non
multum
enim
supra
eum
eminet,
cui
se
irascendo
exaequat.
At
si
dat
vitam,
si
dat
dignitatem
periclitantibus,
et
meritis
amittere,
facit
quod
nulli
nisi
rerum
potienti
licet.
Vita
enim
etiam
superiori
eripitur,
nunquam
nisi
inferiori
datur.
Servare,
proprium
est
excellentis
fortunae,
quae
nunquam
magis
suspici
debet,
quam
quum
illi
contingit
idem
posse
quod
diis,
quorum
beneficio
in
lucem
edimur
tam
boni
quam
mali.
Deorum
itaque
sibi
animum
asserens
princeps,
alios
ex
civibus
suis
quia
utiles
bonique
sunt,
libens
videat,
alios
in
numerum
relinquat,
quosdam
esse
gaudeat,
quosdam
patiatur.
Videbatur
exspatiari
in
digressionem
oratio
Senecae,
et
totum
caput
praecedens
esse
parergon,
nihil
ad
rem
propositam
faciens,
nisi
quod
principum
caritatem
subditis
insinuabat.
Nunc
ostendit
se
alio
spectasse,
et
collimasse
ad
alterum
scopum,
ut
scilicet
probaret
clementiam
nullum
magis
decere
quam
regem
aut
principem.
Si
enim
populi,
dum
4
|