23:50  non  urgeret  alia  ratio,  haec  tamen  una  sufficere  abunde  nobis  debet:  nisi  honorifice  de  coniugio  sentimus  et  loquimur,  contumelia  affici  eius  autorem  et  praesidem:  talis  enim  hic  a  Mose  describitur.  23.  Et  dixit  Adam.  Quaeritur  unde  haec  Adae  notitia,  qui  tunc  profundo  somno  obrutus  erat.  Si  dicimus  ea  fuisse  tunc  perspicacia,  ut  iudicium  ex  coniecturis  facere  potuerit,  infirma  erit  solutio.  Caeterum  nobis  dubium  esse  non  debet  quin  illi  Deus  aut  arcana  revelatione,  aut  verbo,  rei  seriem  patefecerit.  Neque  enim  pro  sua  ipsius  necessitate  costam  mutuatus  est  a  viro,  ex  qua  mulierem  formaret  :  sed  eos  inter  se  hoc  vinculo  magis  devinctos  esse  voluit:  quod  fieri  non  poterat  nisi  res  illis  innotesceret.  Non  exprimit  quidem  Moses,  quomodo  innotuerit:  nisi  tamen  velimus  supervacuum  facere  opus  Dei,  statuendum  est,  tam  id,  quam  eiu  B  edendi  rationem  et  consilium,  autorem  manifestasse.  Sopor  autem  Adae  immissus  fuit,  non  qui  originem  uxoris  illi  absconderet,  sed  dolorem  molestiamque  eximeret,  donec  tam  praeclarum  praemium  haberet  ablatae  costae.  Quod  dicit,  hac  vice,  significat  sib  hactenus  defuisse  aliquid:  ac  si  dixisset:  Nunc  tan  dem  iustam  comparem  nactus  sum,  quae  pars  est  substantiae  carnis  meae,  et  in  qua  velut  me  alterum  contemplor.  Et  nomen  uxori  a  viro  imponit,  ut  hoc  testimonio  et  hac  nota  Dei  sapientiam  aeternae  memoriae  commendet.  Latini  sermonis  inopia  coegit  interpretem  reddere  ntSW  viraginem.  Notandum  tamen  est,  hebraicam  vocem  nihil  aliud  sonare  quam  feminam  viri.  24.  Idcirco  relinquet.  Dubitatur,  inducatne  Moses  Deum  loquentem,  an  Adae  sermonem  continuet,  an  vero  hoc  pro  doctoris  officio  in  sua  persona  addiderit:  quorum  postremum  mihi  maxime  probatur.  Ergo  postquam  historice  retulit  quod  gestum  a  Deo  erat,  finem  quoque  divinae  institutionis  demonstrat.  Summa  est,  inter  gradus  humanae  societatis  hunc  praecipuum  esse,  et  quasi  sacerrimum,  ut  vir  uxori  suae  adhaereat.  Idque  amplificat  comparatione  addita  :  Quod  patri  uxorem  maritus  praeferre  debeat.  Relinqui  autem  dicitur  pater,  non  quia  divellat  filios  a  patribus  coniugium,  vel  alias  naturae  necessitudines  tollat  :  nam  hoc  modo  secum  ipse  pugnaret  Deus,  sed  quum  pietas  filii  erga  patrem  summopere  colenda  sit,  ac  per  se  inviolabilis  ac  sancta  censeri  debeat,  coniugium  tamen  sic  praedicat  Moses,  ut  minus  liceat  uxorem  quam  parentes  deserere.  Itaque  qui  divortia  temere  levibus  de  causis  admittunt,  in  uno  capite  violant  omnia  naturae  iura,  et  in  nihilum  redigunt.  Si  patrem  a  filio  separare  religio  est,  vinculum,  quod  Dominus  aliis  omnibus  praetulit,  solvere  maius  est  nefas.  Eruntque  in  carnem  unam.  Licet  vetus  interpres  transtulerit:  In  carne  una,  expressius  tamen  4