32:426  caecitas  et  stupor  intelligentia  privet.  Nec  solum  disserit  de  communibus  Dei  beneficiis,  sed  gratiam,  quae  conspicua  erat  in  populo  electo,  praecipue  commendat.  Porro  ut  se  ad  canendas  Dei  laudes  alacrius  accingat  ecclesia,  hoc  genus  exercitii  bonum,  iucundum  et  suave  esse  dicit,  oblique  perstringens  omnium  fere  pravitatem,  quibus  taedio  est  quaelibet  Dei  mentio:  summa  autem  voluptas,  Deum  et  se  ipsos  oblivisci,  quo  sibi  liberius  indulgeant.  Ergo  ut  se  oblectare  discant  homines  in  hoc  pietatis  exercitio,  propheta  admonet  decoram  vel  optabilem  esse  laudem.  Nam  utroque  modo  potest  accipi  dictio  H1XI-  2.  (Aedificans.)  Incipit  a  speciali  gratia,  qua  ecclesiam  suam  dignatus  est  Deus,  dum  et  gentem  unam  aliis  posthabitis  adoptare  voluit,  et  certum  locum  eligere  ubi  invocaretur.  Nam  quod  hic  vocatur  Hierosolymae  conditor,  non  tam  ad  externam  formam  et  aedificium  id  refertur,  quam  ad  spiritualem  Dei  cultum.  Trita  autem  metaphora  est  in  aedificii  vel  templi  nomine,  ubi  de  ecclesia  agitur.  Summa  est,  non  humanitus  aedificatam  fuisse  ecclesiam,  sed  coelesti  Dei  virtute:  quia  neque  loci  dignitas  hoc  effecit,  ut  Hierosolyma  unicum  Dei  esset  in  terris  domicilium:  neque  tantum  honorem  consilio,  industria,  labore,  vel  opibus  hominum  adepta  est,  sed  quia  Deo  placuit  eam  sibi  consecrare.  Verum  quidem  est,  hominum  opera  et  ministerio  usum  fuisse  quum  illic  sibi  sanctuarium  erexit:  sed  ideo  eius  gratiam  obscurari  minime  aequum  est,  quae  sola  urbem  sanctam  a  reliquis  omnibus  distinxit.  Caeterum  hoc  consilio  Deum  ecclesiae  architectum  et  opificem  nominat  propheta,  ut  sciamus  eiusdem  virtute  eam  manere  in  firmo  statu,  vel  si  collapsa  sit  restitui.  Unde  etiam  colligit,  in  eiusdem  manu  et  arbitrio  esse  colligere  dispersos.  Hic  enim  miseros  exsules,  qui  huc  et  illuc  disiecti  erant,  solari  voluit  propheta,  ut  se  ex  dissipatione  collectum  iri  sperarent:  quia  Deus  non  frustra  eos  sibi  adoptaverat  ut  coalescerent  in  unum  corpus.  Ergo  quum  templum  et  altare  sibi  Hierosolymae  erigi  iussisset,  illicque  sedem  suam  fixisset,  Iudaeos  a  patria  sua  extorres  ad  bonam  spem  reditus  propheta  hortatur:  ac  si  diceret,  non  minus  proprium  esse  Dei  opus,  dirutam  et  eversam  ecclesiam  rursus  instaurare,  quam  initio  fuit  eius  fundamenta  iacere.  Non  ergo  simpliciter  propositum  fuit  prophetae,  in  primis  ecclesiae  exordiis  laudare  gratuitam  Dei  bonitatem:  sed  ab  ipsa  origine  ratiocinari,  Deum  minime  passurum  ut  prorsus  intercidat  ecclesia  cuius  semel  fuit  conditor,  ut  eam  ad  finem  usque  tueatur:  quia  opus  manuum  suarum  non  deserit.  Atque  haec  consolatio  hodie  nobis  occurrere  debet  in  tam  funesta  ecclesiae  laceratione,  quae  passim  cernitur,  ut  speremus  electos  omnes,  qui  insiti  sunt  in  Christi  corpus,  quamvis  misere  dispersi  sint