47:409  409  CAPUT  XIX.  410  ciunt.  Similiter  quum  furiose  in  omnes  pios  saeviunt,  hoc  se  colore  excusant,  quod  ordinati  sint  ad  tuendam  fidem  et  pacem  ecclesiae.  Sed  ubi  propius  ad  rem  ventum  est,  clare  perspicitur,  nihil  minus  eos  habere  in*  animo  quam  verae  doctrinae  patrocinium,  nulla  minus  quam  pacis  et  concordiae  cura  tangi,  sed  pro  sua  tyrannide  duntaxat  pugnare.  Qui  generalibus  principiis  contenti  ad  circumstantias  non  attendunt,  nos  merito  putant  a  papistis  oppugnari  :  sed  causae  cognitio  fumos  illos,  quibus  illudunt,  facile  discutit.  8.  Magis  timuit.  Duplex  potest  elici  sensus.  Prior  est,  quod  veritus  fuerit  Pilatus,  ne  sustineret  aliquam  culpam,  si  exortus  esset  tumultus,  quia  Christum  non  damnasset.  Alter,  quod  audito  filii  Dei  nomine  mens  eius  religione  tacta  fuerit.  Hunc  secundum  sensum  confirmat  quod  sequitur  in  contextu,  nempe  quod  praetorium  iterum  ingressus  Christum  interrogat,  unde  sit.  Inde  enim  apparet  perplexum  fuisse  et  anxium,  quia  sacrilegii  poenam  metueret,  si  manum  iniiceret  in  filium  Dei.  Notandum  autem  est,  quum  rogat  unde  sit  Christus,  non  sciscitari  de  eius  patria,  sed  hoo  perinde  valere  ac  si  dixisset:  Esne  homo  natus  in  terris,  an  Deus  quispiam?  Sic  ergo  hunc  locum  interpretor,  quod  metu  numinis  perculsus  Pilatus  inter  sacrum,  ut  aiunt,  et  saxum  haeserit.  Videbat  enim  ab  una  parte  tumultum  fervere:  ab  altera  tenebat  eum  constrictum  religio,  ne  vitandi  periculi  causa  in  Dei  offensam  incurreret.  Exemplum  hoc  imprimis  notatu  dignum  est.  Quum  tam  deformis  esset  Christi  conspectus,  simul  tamen  ac  Dei  nomen  audit  Pilatus,  eum  invadit  timor,  ne  divinum  numen  in  homine  plus  quam  abiecto  et  contempto  violet.  Si  tantum  in  homine  profano  valuit  Dei  reverentia,  nonne  ter  reprobos  esse  oportet,  qui  hodie  de  rebus  divinis  per  lusum  et  iocum  secure  et  absque  ullo  metu  iudicant?  Nam  certe  documento  est  Pilatus,  religionis  sensum  hominibus  ingenitum  esse  a  natura,  qui  non  patitur  eos  audacter  quovis  ruere,  quum  de  rebus  divinis  agitur.  Ideo  dixi  in  sensum  reprobum  coniectos  esse,  quos  in  tractanda  scripturae  doctrina  non  magis  afficit  Dei  maiestas,  quam  si  de  umbra  asini  esset  disceptatio.  Sentient  tamen  olim  in  suum  exitium,  quam  venerandum  sit  Dei  nomen,  cui  hodie  tam  contemptim,  imo  contumeliose  illudunt.  Dictu  horrendum  est,  quam  superbe  et  ferociter  a  papistis  damnetur  clara  et  testata  Dei  veritas  et  innoxius  sanguis  fundatur.  Unde,  obsecro,  tam  ebrius  stupor,  nisi  quia  in  mentem  illis  non  venit,  quidquam  sibi  negotii  cum  Deo  esse?  9.  Iesus  autem  responsum  non  dedit  Quod  non  respondet  Christus,  videri  absurdum  non  debet:  siquidem  memoria  tenemus  quod  prius  monui,  non  stetisse  eum  coram  Pilato  ad  causam  suam  agendam  ,  ut  rei  solent  qui  absolvi  cupiunt,  sed  potius