32:370  lere:  nunc  ubicunque  duo  aut  tres  conveniunt  in  Christi  nomine,  templum  Dei  est,  modo  ab  omni  idololatriae  professione  disiuncti  se  in  puro  Dei  cultu  contineant.  Caeterum  noluit  his  verbis  propheta  studium  laudandi  Dei  prorsus  exstinguere,  sed  potius  afflictas  mentes  hortari  ad  patientiam,  donec  restituta  esset  publica  Dei  colendi  libertas.  Ac  si  diceret,  Orbati  sumus  templo  et  sacrificiis,  expulsi  a  patria,  vagamur  in  solo  polluto,  quid  ergo  restat  nisi  ut  gemamus,  ac  nostrae  abdicationis  memores  suspiremus  promissam  redemptionem?  5.  Si  oblitus  fuero  tui  Ierusalem,  obliviscatur  dextera  mea.  6.  Adhaereat  lingua  mea  palato  meo,  si  non  meminero  tui:  si  non  extulero  Ierusalem  super  caput  laetitiae  meae.  7.  Recordare  Iehova  filiorum  Edom,  in  die  Ierusalem  dicentium,  Nudate,  nudate  usque  ad  fundamentum  in  ea.  8.  Filia  Babylonis  vastata:  beatus  qui  rependet  tibi  retributionem  tuam  quam  retribuisti  nobis.  9.  Beatus  qui  apprehendet  et  allidet  parvulos  tuos  ad  petram.  5.  (Si  oblitus  fuero  tui.)  Confirmatio  est  proximae  sententiae:  unde  etiam  colligere  promptum  est-  quid  sibi  tunc  voluerit.  Testantur  enim  Dei  cultores,  et  quidem  adhibita  imprecatione,  memoriam  sanctae  urbis  cordibus  suis  semper  fore  infixam,  neque  unquam  deletum  iri  quidquid  accideret.  Quia  autem  de  cantu  et  musicis  instrumentis  hic  agitur,  imprecationis  formam  inde  concipit  propheta,  ut  obliviscatur  manus  artis  suae,  lingua  palato  vel  faucibus  adhaereat.  Summa  huc  tendit,  non  debere  privatis  incommodis  fideles  ita  tristari,  quin  gravius  tangantur  communi  ecclesiae  clade:  quia  aequum  est,  zelum  domus  Dei  palmam  tenere  in  cordibus  nostris,  ut  supra  omnes  privatos  affectus  emineat.  Secundum  membrum  quidam  sic  interpretantur.  Si  non  hoc  mihi  erit  praecipuum  gaudium,  videre  rursus  florentem  statum  Hierosolymae.  Alii,  nunquam  penetrabit  in  animum  meum  laetitia,  donec  me  exhilaret  ecclesiae  restitutio.  Sed  propheta,  meo  iudicio,  utrumque  simul  complectitur.  Nec  vero  potest  alterum  ab  altero  divelli:  quia  si  Ierusalem  extollimus  ad  caput  laetitiae  nostrae,  caput  laetitiae  ipsius  erit  ex  secundo  prosperoque  illius  statu:  quod  non  fiet  nisi  moeror,  ex  eius  malis  conceptus,  profanis  omnibus  gaudiis  ianuam  praecludat.  7.  (Recordare  Iehova  filiorum  Edom.)  Quum  aliis  quoque  vicinis  gentibus,  quae  in  excidium  Hierosolymae  conspiraverant,  instaret  vindicta,  non  dubium  est  quin  per  synecdochen  eos  omnes  propheta  sub  filiis  Edom  designet:  vel  quia  odii  crudelitate  superaverant  alios,  vel  quia  minus  tolerabilis  erat  eorum  crudelitas  in  consanguineos  et  fratres.  Erant  enim  posteri  Esau,  et  quum  populus  24