32:368  pollutis  gentium  moribus,  nisi  per  annos  septuaginta  mira  animi  fortitudine  fuissent  praediti.  Sedendi  itaque  verbo  longum  exilii  tempus  notat:  ac  si  diceret,  non  modo  abreptum  fuisse  populum  a  patriae  conspectu,  sed  quasi  in  sepulcro  conclusum.  Et  demonstratio  quoque  in  adverbio  loci  Dty  emphatica  est,  qua  in  rem  praesentem  lectores  adducit.  Etsi  autem  regionis  amoenitas,  ut  erat  irrigua,  tristitiam  mulcere  poterat,  dicit  tamen,  fideles  quamdiu  illic  habitarunt  fuisse  in  continuo  fletu.  Ideoque  utitur  particula  Q^  quae  ad  augendum  valet:  ac  si  diceret,  fideles  in  quibus  vigebat  purus  Dei  timor,  non  fuisse  inebriatos  deliciis  babylonicis,  ut  spernerent  haereditatem  suam.  Simul  tamen  ostendit  neque  obstupuisse  in  suis  malis,  quin  sentirent  iustam  Dei  castigationem:  nec  contumaciter  reluctatos  esse  Deo,  quia  fletus  tam  humilitatis  et  poenitentiae,  quam  moeroris  signum  fuit.  Quod  clarius  patet  ex  recordatione  Sion,  qua  significat  non  fuisse  terrenis  commodis  addictos,  sed  potius  intentos  fuisse  ad  cultum  Dei:  quia  sanctuarium  erexerat  Deus  instar  vexilli  in  monte  Sion,  cuius  intuitu  continerentur  in  certa  spe  salutis.  Quamvis  ergo  in  regione  suavi  et  foecunda,  quae  illecebris  molles  animos  corrumpere  poterat,  longiorem  moram  traherent  fideles,  lacrymas  tamen,  quae  cito  arescere  dicuntur,  semper  sibi  ex  oculis  fluxisse  dicunt:  quia  prohibebantur  a  solito  Dei  cultu,  et  haereditate  sibi  promissa  videbant  se  iure  privari.  2.  {Super  salices  in  medio  eius)  Deplorat  interruptionem  laetitiae,  cuius  usum  praeceperat  Deus  in  templo  suo.  Scimus  enim  iniunctas  levitis  fuisse  canendi  partes,  ut  ad  hoc  pietatis  exercitium  toti  populo  duces  essent  ac  magistri.  Si  quis  roget  quorsum  citharas  portarint  tam  procul  a  patria,  hoc  quoque  tanquam  insigne  et  fidei  et  pii  zeli  testimonium  memorat  propheta:  quum  omnibus  fortunis  exuti  essent  levitae,  sollicite  tamen  servasse  citharas  instar  pretiosae  supellectilis,  quas  rursus  suo  tempore  in  priorem  usum  aptarent.  Et  certe  probabile  est,  veros  Dei  cultores  reliquias  divini  cultus  in  summo  pretio  duxisse,  et  illis  custodiendis  sedulo  dedisse  operam,  donec  veniret  restitutionis  tempus.  Porro  videtur  per  salices  notare  obiectabiles  fuisse  ripas  illas  quae  ad  refrigerium  consitae  erant  salicibus.  Negat  igitur  propheta  ullas  umbras,  quamvis  iucundae  essent,  valuisse  ad  discutiendum  moerorem  qui  altius  occupaverat  piorum  animos,  quam  ut  profani  solatii  vel  oblectationis  quidquam  admitterent.  Certe  ipsa  loci  commoditas,  quum  arborum  umbris  obtecti  ad  ripas  fluminum  sederent,  eos  invitare  et  allicere  potuit  ut  arreptis  citharis,  dolorem  suum  canendo  lenirent:  sed  docet  propheta,  gravius  oppressos  fuisse  animos  sensu  irae  Dei,  quam  ut  se  vanis  solatiis  fallerent.  Longius  etiam  progreditur,  vero  et  sancto  gaudio  privatos