|
5:35
DE
CLEMENTIA
animo
inhaerere:
dabit
impunitatem,
nec
accipientibus
nocituram,
nec.
dantibus.
Caeterum
quod
nic
Seneca
reverti
ad
innocentiam,
Terentius
in
Andria
redire
in
viam
dixit,
Cicero
ad
meliorem
frugem
se
recipere.
Non
tamen
vulgo
ignoscere
decet]
Hactenus
Seneca
non
semper
esse
summo
iure
agendum
disseruit
:
sed
quoniam
sapientes
definiunt
virtutem
[pag.
23]
esse
mediocritatem,
quae
est,
ut
Cicero
loquitur,
inter
nimium
et
parum:
prospiciendum
est
ne
clementia
in
excessum
prolapsa,
vitio
magis
quam
virtuti
adscribatur.
Est
quidem
ignoscendum,
sed
non
omnibus.
Quidam
enim
venia
emendantur,
alii
depravantur.
Hac
ratione
si
iudex
poenas
temperet,
sciet
quibus
finibus
virtutis
medium
limitetur.
Vulgo,
adverbium
est,
quod
significat
passim
et
sine
discrimine,
ut
ostendit
Cicero
in
oratione
pro
Muraena
:
Num
locum
ad
spectandum
dare,
aut
ad
prandium
invitare?
Minime,
sed
vulgo
passim.
Quid
est
vulgo?
universos.
Vergilius,Georg.
III.:
Nec
funera
vulgo
Tam
multa
informes
ursi
stragemque
dedere.
Terentius
in
Heautontiniorumeno
:
Quod
ego
tantum
sceleris
admisi
miser?
Vulgo
id
faciunt.
Non
igitur
infimum
plebis
ordinem
venia
dignum
negat,
sed
clementiam,
ne
sit
dissoluta
ac
nimia,
certa
ratione
terminat.
Ubi
discrimen
sublatum
est,
confusio
sequitur]
Nunc
rationem
assignat,
cur
non
sit
vulgo
ignoscendum:
quia
sunt
plerique
adeo
perditi
ac
profligati,
ut
nisi
poena
coerceantur,
statim
abrupturi
sint
pudoris
ac
modestiae
repagula.
Hic
meminerit
iudex,
veterem
ferendo
iniuriam,
novam
se
irritare.
Proponat
sibi
quod
ait
Cicero
in
Miloniana,
maximam
illecebram
peccandi
esse
impunitatis
spem.
Et
actione
V.
in
Verrem:
O
consuetudo
peccandi
quantam
habes
iucunditatem
in
improbis
quum
poena
abfuit,
et
licentia
consequuta
est.
Ita
serpit
illud
insitum
in
natura
malum
consuetudine
peccandi
libera,
finem
ut
audaciae
statuere
non
possit.
Offic.
II.:
Nisi
multorum
impunita
scelera
tulissemus,
nunquam
ad
unum
tanta
pervenisset
licentia.
Hae
sunt
iudicis
partes,
ad
levicula
connivere,
et
quae
ad
exemplum
trahi
non
possunt:
alia
vero
acriter
observare,
quae
exemplo
etiam
nocent.
Bene
ergo
Cicero
ad
Brutum:
Salutaris
severitas
vincit
inanem
speciem
clementiae.
Itaque
adhibenda
est
moderatio]
Iam
ostendit
neque
iustam
esse
severitatem,
quae
praecise
adeo
et
inexorabiliter
poenas
exigit,
neque
videri
clementiam
inter
virtutes
numerandam,
quae
passim
ac
promiscue
se
exhibet.
Consectarium
est,
laudabilem
esse
moderationem
quae
aliquid
ex
utroque
temperet.
Hanc
sententiam
pulchre
exsequitur
Cicero
ad
Brutum.
Ut
Solonis,
inquit,
dictum
usurpem,
|