6:324  vellet,  nunquam  malus  esset,  et  sine  qua,  etiam  cum  libero  arbitrio*,  bonus  esse  non  posset,  sed  eam  tamen  per  liberum  arbitrium  deserere  posset.  Deinceps:  Tale  quippe  erat  adiutorium,  quod  desereret  quum  vellet,  et  in  quo  permaneret  si  vellet,  non  quo  fieret  ut  vellet,  [pag.  127]  Haec  est  prima  gratia,  quae  data  est  primo  Adae:  sed  haec  potentior  est  in  secundo  Adam.  Prima  est  enim,  qua  fit  ut  homo  habeat  iustitiam  si  velit  :  secunda  plus  potest,  qua  etiam  fit  ut  velit,  et  tantum  velit,  tantoque  ardore  diligat,  ut  carnis  voluntatem  contraria  concupiscentem  voluntate  spiritus  vincat.  Nec  illa  quidem  parva  erat;  sed  haec  tanto  maior,  ut  parum  sit  homini  per  illam  reparare  perditam  libertatem:  parum  sit  denique,  non  posse  sine  illa,  vel  apprehendere  bonum,  vel  permanere  in  bono  si  velit,  nisi  etiam  fiat  ut  velit.  Item:  Ac  per  hoc,  ne  de  ipsa  quidem  perseverantia  boni  voluit  Deus  sanctos  de  viribus  propriis,  sed  in  ipso  gloriari:  qui  eis  non  solum  dat  adiutorium,  quale  primo  homini  dedit,  sine  quo  non  possint  perseverare  si  velint,  sed  in  eis  etiam  operatur  et  velle:  ut  quoniam  non  perseverabunt,  nisi  et  possint  et  velint,  perseverandi  eis  et  possibilitas  et  voluntas  divina  largitate  donetur.  Tantum  quippe  accenditur  spiritu  sancto  eorum  voluntas,  ut  ideo  possint  quia  sic  volunt;  ideo  sic  velint,  quia  Deus  operatur  ut  velint.  Nam  si  in  tanta  infirmitate  vitae  huius  ipsis  relinqueretur  voluntas  sua,  ut  in  adiutorio  gratiae,  sine  quo  perseverare  non  possent,  manerent  si  vellent,  nec  Deus  in  illis  operaretur  ut  vellent,  inter  tot  ac  tantas  tentationes  infirmitate  voluntas  ipsa  succumberet;  et  ideo  perseverare  non  possent,  quia  deficientes  infirmitate  nec  vellent,  aut  non  ita  vellent,  infirmitate  voluntatis,  ut  possent.  Subventum  est  ergo  infirmitati  voluntatis  humanae,  ut  divina  gratia  indeclinabiliter  et  inseparabiliter  ageretur;  et  ideo,  quamvis  infirma,  non  deficeret,  neque  adversitate  aliqua  vinceretur.  Hicne  adhuc  obstrepet  Pighius,  et  suum  in  nos  venenum  profundet,  quod  Deum  asseramus  efficaciter  hominum  agere  voluntates?  At  nos  nihil  quam  Augustinum  sequimur.  De  perseverantia  quoque  plus  facere  verborum  supervacuum  foret,  quum  utrumque  simul  ubique  coniunxerit,  et  efficacem  [pag.  128J  affectum,  et  perseverandi  constantiam.  Et  prius  dixerat,  quod  nondum  retuli,  post  primi  hominis  lapsum,  non  nisi  ad  suam  gratiam  Deum  voluisse  pertinere,  ut  homo  ad  eum  accedat;  nec  nisi  ad  suam  gratiam  voluisse  pertinere,  ut  homo  non  recedat  ab  eo.  Utrumque  nominat,  principium  et  finem.  In  utroque  ne  minimam  quidem  portiunculam  homini  relinquit;:  quum  praecipuas  illi  partes  Pighius  largiatur.  Unum  superest,  quidquid  usque  ad  vitae  finem  nobis  gratiae  confertur,  gratuito  nobis  conferri,  non