20:310  opus  est,  ut  si  non  utilis  admodum,  attamen  fidelis  ad  extremum  inveniar.  Calvinum  nostrum  magis  ac  magis  ad  aeternam  illam  pacem  properantem  nudius  tertius  salutavi  tuo  nomine,  eique  tuas  et  totius  vestrae  ecclesiae  assiduas  pro  ipso  preces  commemoravi.  Ago,  inquit,  gratias  optimis  fratribus,  quorum  recordatione  nunc  quoque  reficior.  Et  mox  non  sine  lacrymis,  Serva,  inquit,  Domine,  fideles  servos  tuos  et  eorum  preces  exaudi,  sed  hactenus,  si  placet,  ut  brevi  tecum  esse  possim.  Ita  sensim  deficit  bonus  ille  vir,  sed  non  sine  acerrimis  doloribus,  quos  tamen  Dei  gratia  incredibili  patientia  sustinet,2)  assidue  ad  Dominum  suspirans.3)  Nos  interea  gemimus,  et  orbitatem  nostram  deploramus.  Sed  in  Domino  confidimus,  quem  nos  tanto  potentius  speramus  affuturum  quanto  sumus  ipsi  imbecilliores.  De  Gallicis  ecclesiis.  Provinciales  ecclesiae4)  iam  tandem  incipiunt  instaurari,  et  de  crudelissimis  aliquot  latronibus  sumptum  est  supplicium.  Plerique  ex  eorum  sociis  in  ditionem  Avenionensem.  profugerunt,  ubi  adhuc  est  in  armis  Fabricius,0)  pontificis  nomine  crudeliter  pios  omnes  persequens.  Occitani6)  fratres  nihilo  melius  habent,  quamvis  vicenis  minimum  literis  iussus  fuerit  eorum  gubernator  ex  edicti  formula  cum  eis  agere.  In  quadam  2)  Ecce  pontificiorum  ridicula  commenta  de  agonia  viri:  Calvin  mourut  le  iour  de  la  Feste  Dieu.  Aulcuns  ont  dit  qu'il  mourut  enraige  et  qu'il  fut  lye  deux  iours  en  ung  poteau  et  quil  se  mangeoit  les  mains.  Mais  les  aultres  dient  qu'il  n'en  est  riens.  Haec  ergo  in  aula  regia  Lugduni  circumferebantur.  {Lettre  de  Sarron  du  16.  juin,  in  Mem*  ae  Conde  II.  204.)  3)  Beza  in  Vita:  Tot  morbis  oppressum  nemo  ne  voculam  quidem  audivit  emittentem  forti  nedum  christiano  viro  indignam.  Tantum  oculos  in  coelum  attollens:  Usque  quo,  inquiebat,  Domine.  Idem  Pres.  de  Josue:  Sa  maladie  jusques  a  la  mort  ne  fut  qu'une  continuelle  priere,  nonobstant  ses  douleurs  continuelles,  ayant  souvent  en  sa  bouche  ces  mots  du  Ps.  39:  Tacui  Domine  quia  fecisti.  Une  autre  fois  il  disoit  du  ch.  38  d'Isaie:  Gemebam  sicut  columba.  Une  autre  fois  parlant  a  moy  il  s'escria  a  Dieu  et  dit:  Seigneur  tu  me  piles,  mais  il  me  suffit  que  c'est  ta  main.  4)  In  Provincia  instituta  fuit  24.  Nov.  1563  nova  Commission  de  justice,  praeside  Bertr.  Prevost  Sgr.  de  Morsan,  quae  etiam  in  Catholicos  severius  procedebat  L'effroi  s'empara  de  tous  ceux  qui  avoient  profite  de  la  guerre  pour  se  livrer  a  des  exces,  et  poussa,  dit  Perussis  (Hist.  des  guerres  du  comte  Yenayssin,  de  Provence  etc.  dans  d'Aubais  et  Menard,  pieces  pour  servir  a  l'hist.  de  France  I.  Par.  1759)  plus  de  2000  catholiques  a  quitter  la  Provence  pour  se  jeter  dans  le  Comtat.  Le  comte  de  Tende,  Biron  et  le  Parlement  obtinrent  du  vice-legat  et  de  Fabrice  Serbelloni  l'extradition  de  ceux  qui  s'etaient  refugies  a  Avignon  et  a  Oarpentras  et  ils  pararent  en  criminels  devant  leurs  nouveaux  juges.  (Lambert,  hist  des  guerres  de  rel  en  Provence  I.  216.)  5)  Serbelloni.  6)  Cf.  Lettre  du  Roy  a  M.  de  Danville  (fils  du  Connetcible)  gouverneur  du  Languedoc  par  laquelle  il  luy  ordonne  de  faire  observer  l'ordonnance  pour  le  maintien  de  la  tranquillite  du  Royaume.  (Mem.  de  Conde  Iv.  648.)  20*