23:31  31  COMMENTARIUS  IN  GENESIN.  32  ipse  circuit  omnem  terram  Aethiopiae.  14��  Et  nomen  fluvii  tertii  Hiddekel,  ipse  tendit  ad  Orientem  Assur,  et  flumen  quartum  est  Perath.  15.  Tulit  itaque  Iehova  Deus  hominem,  et  posuit  eum  in  horto  Heden,  ut  coleret  eum,  et  custodiret  eum.  16.  Praecepitque  Iehova  Deus  homini,  dicendo  :  De  omni  arbore  horti  comedendo  comedes.  17.  At  de  arbore  scientiae  boni  et  mali  ne  comedas  ex  illa:  quia  in  die  quo  comederis  ex  ea,  moriendo  morieris.  18.  Et  dixit  Iehova  Deus:  Non  est  bonum  esse  hominem  solum,  faciam  ei  adiutorium  quod  sit  coram  ipso.  19.  Formaverat  autem  Iehova  Deus  e  terra  omnem  bestiam  agri,  et  omne  volatile  coeli:  et  adduxerat  ad  Adam,  ut  videret  quomodo  vocaret  illud:  et  omne  quod  vocavit  illi,  illi  inquam  animae  viventi,  est  nomen  eius.  20.  Vocavit  itaque  Adam  nomina  cuique  iumento,  et  volatili  coeli,  omnique  bestiae  agri:  Adae  vero  non  invenerat  adiutorium  quod  esset  coram  se.  21��  Cadere  igitur  fecit  Iehova  Deus  soporem  super  Adam,  et  dormivit:  et  tulit  unam  e  costis  eius,  et  clausit  carnem  pro  ea.  22.  Et  aedificavit  Iehova  Deus  costam  quam  tulerat  ex  Adam,  in  mulierem:  et  adduxit  eam  ad  Adam.  23.  Et  dixit  Adam  :  Hac  vice  os  est  ex  ossibus  meis,  et  caro  ex  carne  mea:  et  vocabitur  Virissa,  quia  ex  viro  sumpta  est  ista.  24.  Idcirco  relinquet  unusquisque  patrem  suum  et  matrem  suam,  et  adhaerebit  uxori  suae,  eruntque  in  carnem  unam.  25.  Erant  autem  ambo  nudi,  Adam  et  uxor  eius,  et  non  pudebat  eos.  1.  Perfecti  fuerunt  igitur.  Summatim  repetit  Moses,  sex  diebus  completam  fuisse  coeli  et  terrae  fabricam.  In  his  autem  duobus  membris  generalis  est  mundi  partitio,  ut  initio  primi  capitis  dictum  est.  Sed  nunc  addit,  Exercitus  eorum,  quo  significat,  mundum  suis  omnibus  ornamentis  instructum  fuisse.  Porro  hic  epilogus  satis  clare  ex  integro  eorum  errorem  refutat  qui  momento  conditum  esse  mundum  fingunt,  nam  finem  operi  nonnisi  sexto  tandem  die  fuisse  impositum  pronunciat.  Pro  Exercitu  possemus  etiam  non  inepte  vertere  copiam:  significat  enim  Moses  mundum  hunc  fuisse  numeris  omnibus  absolutum,  ac  si  domus  tota  sua  supellectile  bene  instructa  et  referta  esset.  Coelum  absque  sole,  et  luna,  et  astris,  inane  nudumque  palatium  foret:  si  terra  animalibus,  arboribus  et  plantis  careret,  ieiuna  ista  vastitas  speciem  inopis  et  vacuae  domus  haberet.  Deus  ergo  a  mundi  creatione  non  prius  cessavit  quam  omni  ex  parte  compleverit,  ut  nihil  ad  iustam  copiam  deesset.  2.  Et  quievit  die  septimo.  Non  immerito  quaeri  solet  qualis  ista  cessatio  fuerit.  Certum  enim  est,  quatenus  mundum  sua  virtute  sustinet  Deus,  et  providentia  gubernat,  fovet  creaturas  omnes,  atque  etiam  propagat,  esse  in  opere  assiduum.  Verum  est  ergo  illud  Christi.  Patrem  et  ipsum  ab  initio  huc  usque  fuisse  operatos,  quia  si  paululum  retrahat