30:241  241  IN  I.  LIB.  SAMUEL.  CAP.  XVII.  242  Caeterum  ista  longius  etiam  proferenda.  Nam  in  primis  quum  Deus  exercituum  Deus  dicitur,  eo  docemur  ipsum  in  mundo  posse  pacem  aut  bellum  fovere:  et  quum  bella  moventur,  ipsius  iusto  iudicio  fieri,  rebus  creatis  habenas  permittentis  ad  homines  de  peccatis  puniendos.  Quid  dico  permittentis?  imo  et  commoventis,  et  veluti  tubae  clangore  homines  cientis,  quorum  opera  ad  exercendam  vindictam  suam  utatur.  Deus  itaque  iusto  suo  iudicio  bella  movet:  ut  homines  alioquin  obliviosos  et  rebus  prosperis  abutentes  et  ad  vitia  proclives  coerceat,  et  excitet  ad  officium.  Sin  vero  contra  Deus  pacem  terris  reddere  volet,  et  hominibus  otia  facere,  vel  solo  flatu  suo  potentissimorum  regum  consilia  et  conatus  inanes  efficiet,  quemadmodum  pulchre  propheta  docet  Psalmo  46:  Non  timeremus  si  turbaretur  terra,  et  transferretur  montes  in  cor  maris:  quoniam,  ut  ait  paulo  post:  Deus  faciens  ut  cessent  bella  ad  extremitatem  usque  terrae,  arcum  perfringit,  et  truncat  hastam,  currus  comburit  igne.  Quibus  verbis  propheta  docet,  homines,  licet  omnes  vires  collegerint,  et  omnibus  rebus  instructi  sint,  ut  nihil  deesse  ipsis  videatur,  nec  arma,  nec  equi,  nec  milites  animosi,  neque  cataphracti  milites,  neque  denique  ullae  munitiones  bellicae,  tamen,  Deo  faciente,  momento  debellandos  et  consumendos  :  eumque  bellorum  exitum  fore,  ut  quibuscunque  ipsi  placuerit  victoriam  largiatur.  David  itaque  dicens,  bellum  esse  Domini,  generali  voce  utitur,  qua  Deum  docet  dominari  bellis,  et  nullis  indigere  praesidiis  humanis:  sed  ex  voluntatis  arbitrio  pacem  facere  et  tranquillitatem  terris  dare,  et  hostes  saevissimos  frangere  et  debellare.  Ac  proinde  licet  homines  sint  munitissimi,  et  omnibus  rebus  ad  bellum  necessariis  instructissimi,  nihil  tamen  ipsis,  quodcunque  illud  fuerit  profuturum,  nisi  Deus  ipse  sit  auxiliator:  quo  adiuvante  nullas  ipsis  hominum  vires,  quantae  quantae  sint,  quidquam  posse  nocere.  Hinc  igitur  discamus  in  primis  Deum  precari,  ut  pacem  nobis  concedat  et  otia  faciat,  sedatis  omnibus  belli  tumultibus,  quandoquidem  omnia  sibi  habet  subiecta:  deinde  ad  ipsum  unicum  confugere  in  rebus  angustis,  siquidem  auxilium  suum  nobis  nunquam  defuturum  est  pollicitus:  et  si  quando  bella  permittat  commoveri,  si  ipso  freti  ad  ipsius  promissiones  confugerimus,  ne  dubitemus  quin  re  ipsa  nos  faciat  experiri  quod  per  prophetam  est  pollicitus,  fore  ut  arcus  conterat,  et  confringat  arma,  et  scuta  comburat  igni  :  quin  etiam  ipsa  regum  corda  inflectat  et  terreat,  quum  nobis  nocere  molientur:  nostrique  misereatur,  et  paterna  benevolentia  complectatur,  et  vires  etiam  ad  hostium  vim  propulsandam  suppeditet:  denique  fore  ut  si  ad  mortis  limen  venerimus,  et  de  nobis  sit  conclamatum  quasi  iam  desperatis  rebus,  tam  miraculose  liberet,  ut  re  ipsa  tandem  experiamur  veram  illam  Calvini  opera  Vol.  XXX.