30:236  aliam  notat  cognitionis  Dei  speciem,  ab  illa  de  qua  loquuti  sumus  longe  diversam.  Nam  caeci  increduli  veluti  palpando  cognoscunt:  sed  fideles  prout  a  Dei  spiritu  illuminantur:  ac  proinde  et  cognoscunt  et  persuasi  sunt,  non  confusa  aliqua  scientia,  sed  certo  spiritus  testimonio,  Deum  esse  potentem  ad  suos  protegendum,  et  in  summis  difficultatibus  adiuvandum,  etsi  neque  gladios,  neque  lanceas,  neque  alia  humana  praesidia  adhibeat.  Quamobrem  Deum  cognoscamus  non  confuse,  sed  ex  illo  speciali  privilegio  quod  nobis  largitur,  quando  sese  in  verbo  patefacit,  et  suam  gratiam  per  spiritum  in  nobis  obsignat.  Nam  etsi  virtus  ipsius  universum  mundum  pertingit  qua  sese  omnibus  patefacit,  imo  sine  extraordinaria  ulla  vel  miraculosa  potentia,  sol,  luna,  stellae  et  omnia  istiusmodi  opera  admiranda  suis  effectibus  satis  superque  praedicant  Dei  potentiam  immensam,  quemadmodum  et  D.  Paulus  ait,  Deum  non  reliquisse  se  sine  testimonio,  quum  coelum  et  terram  creavit,  et  naturae  ordinem  conservat,  ac  proinde  homines  quantumvis  caecos  ex  istis  posse  veluti  palpando  sentire  Deum  nobis  praesentem,  eiusque  virtutem  a  coelis  in  ista  inferiora  pertingere,  et  in  nobis  ipsis  efficacem  esse,  quod  in  ea  simus,  moveamur  et  vivamus;  quibus  etiam  adiice  miracula  et  memorabilia  facta  quibus  sese  clare  patefacit,  ut  omnes  commoveri  et  stupere  illa  oporteat,  multi  tamen  obstupescunt  et  ista  non  animadvertunt,  Deumque  ex  illis  ut  oportet  cognoscere  non  discunt.  Nos  igitur  alia  quadam  ratione  Deum  cognoscere  discamus.  Quaenam  vero  tandem  ista  est?  Nempe,  ut  nos  ipsos  diligenter  intueamur  et  exploremus,  ac  miseriam  in  quam  demersi  sumus  agnoscamus,  et  in  quam  subinde,  nisi  Deus  retineret,  delaberemur:  deinde  beneficia  quae  ab  ipso  accepimus  uni  illi  accepta  feramus,  nostramque  in  ipso  fiduciam  omnem  collocemus,  et  in  ipsius  timore  ambulemus,  eumque  sincere  ex  verbi  praescripto  colamus:  quandoquidem  ipsius  sumus,  vitamque  et  quidquid  habemus  uni  ipsi  debemus.  En  qua  ratione  certissima  et  non  dubia  Deus  cognoscendus  est,  quam  increduli  non  habent:  qua  fit  ut  altas  in  nobis  radices  agat  Dei  timor,  et  sponte  ad  Dei  obsequium  nos  componat:  eamque  in  nobis  de  ipso  fiduciam  generet  ut  ab  ipso  in  difficultatibus  auxilium,  et  tandem  etiam  aeternam  salutem  exspectemus:  gratiasque  immortales  de  omnibus  acceptis  ab  ipso  beneficiis  agamus.  Hanc  igitur  ob  causam  dixit  David:  Et  omnis  haec  ecclesia  noverit^  quia  non  in  gladio  nec  in  hasta  salvat  Dominus:  quum  antea  Goliathum  alloquens  dixisset,  ut  sciat  omnis  terra  quia  est  Deus  in  Israel,  quod  illa  cognitio  propria  sit  ecclesiae  Dei  :  haec  omnibus  incredulis  etiam  communis.  Inde  itaque  discamus  veram  Dei  notitiam  habere,  et  in  illa  omne  nostrum  studium  adhibere,  ut  par  est,  et  prout  ipse  Deus