30:230  Contra  vero  si  viribus  inferiores  fuerimus,  repente  animum  abiicimus,  et  rebus  desperatis  ad  Deum  confugimus,  et  singulis  horis  precibus  et  votis  sollicitamus.  Quamobrem  discamus  rebus  secundis  non  efferri,  neque  calcitrare  adversus  eum  a  quo  vita  nostra  pendet:  sed  tam  adversis  quam  prosperis  rebus,  tam  quietis  quam  perturbatis,  solo  Dei  nomine  gloriari,  in  illo  solo  conquiescere,  fiduciamque  omnem  collocare.  Quapropter  etiam  ne  arbitremur  quod  hic  factum  legimus  semel  tantum  accidisse,  singularemque  hanc  historiam  narrari,  sed  certum  in  ea  documentum  toti  ecclesiae  omnibus  saeculia  dari  fiduciae  in  Deo  collocandae,  confirmatum  perpetuis  Dei  promissionibus,  quae  non  ad  solos  Iudaeos,  sed  ad  universalem  ecclesiam  pertinent,  de  illa  ia  rebus  adversis  tutanda  et  conservanda.  Nam  visio  illa  Zachariae  prophetae,  qua  Deus  se  suam  ecclesiam  instauraturum  pollicitus  est  toti  ecclesiae  convenit,  et  in  finem  usque  mundi  est  duratura.  Fuit  autem  illa  de  candelabro  quod  erat  in  medio  sanctuarii,  quod  ait  esse  summum  ecclesiae  gaudium  et  consolationem.  Quod  admirans  propheta,  et  interrogans,  quidnam  istud  indicaret,  responsum  accepit:  Non  hominum  virtute  et  potentia  Dei  ecclesiam  defendi  et  foveri,  sed  unius  Dei.  Nulla  ibi  mentio  Davidis,  nulla  G-oliathi,  nulla  populi  israelitici,  nulla  denique  ullius  admirandi  ab  hominibus  admissi  facinoris  :  sed  se  Deus  ecclesiae  suae  protectorem  fore  dicit  usque  in  finem  saeculorum  post  adventum  Domini  nostri  Iesu  Christi,  neque  ullis  armis,  aut  humanis  praesidiis  ad  efficiendam  ecclesiae  salutem  opus  fore:  sed  Dei  unius  virtute  et  potentia  perficiendam.  Quamobrem  haec  doctrina  est  nostris  mentibus  diligenter  imprimenda,  retinenda  et  meditanda:  quam  etiam  possimus,  quum  necessitas  postularit,  ad  usum  referre,  ut  si  nimirum  in  ecclesiae  difficultatibus  Deus  humana  quaedam  praesidia  concesserit,  ne  iis  sic  afficiamur  et  fidamus  ut  Dei  nos  oblivio  capiat:  sed  contra  quum  rebus  omnibus  destituemur,  nominis  ipsius  meminerimus,  et  hoc  solo  freti  sciamus  nos  omnium  nostrorum  hostium  vires  et  conatus  facile  despecturos:  ac  si  dira  quaeque  adversum  nos  machinentur,  et  in  periculum  mortis  veniamus,  nihilominus  Dei  promissionibus  contenti  simus,  nempe  Deum  ecclesiam  suam  usque  ad  mundi  finem  adversus  quoslibet  hostium  insultus  tutaturum  et  defensurum:  si  modo  in  ipso  solo  conquiescamus,  nihilque  nobis  ipsis  tribuamus:  quandoquidem  solus  ille  potest  in  se  sperantes  iuvare,  et  e  mortis  faucibus  eripere.  Sed  in  solo  Deo  sperandum  est,  et  in  ipsius  timore  perseverandum,  et  nunquam  a  cultu  ipsius  verbo  praescripto  recedendum,  qui  summo  contra  studio  et  reverentia  retinendus  est.  Nam  si  factum  istud  erit  a  nobis,  tunc  brachium  suum  ad  nos  tutandos  exseret  :  modo  etiam  in  memoriam  priora  ipsius  erga  nos  et  alios  15*