20:117  117  1563  IUL.  118  rum  confido),  tam  iniqua  eorum  iudicia  quam  malignas  obtrectationes  despicere  licebit:  ego  saltem  nihil  morabor.  Unum  forsan  parum  considerate  a  me  factum  est,  quod  eam  non  ante  consului,  ne  quid  nisi  ex  eius  sententia  et  voluntate  aggrederer.  Verum  huius  quoque  rei  in  promptu  est  excusatio.  Equidem  si  incuria  praeteriissem,  non  imprudentiae  modo,  sed  temeritatis  et  arrogantiae  me  ipse  damnarem.  Verum  quum  prorsus  desperassem  de  tam  matura  editione,  eo  quod  me  typographus  in  nundinas  vernas  reiiceret,  festinandum  certis  de  causis  non  putavi.  Interea,  dum  alii  vehementius  et  acrius  instant,  repente  mihi  nunciatur,  quod  pertinaciter  mihi  negatum  fuerat,  posse  ante  quindecim  dies  ad  finem  usque  opus  perduci.  Ita  mihi  adempta  praeter  spem,  neque  tamen  invito,  petendae  veniae  facultas.  Tametsi,  quo  propagandae  Christi  doctrinae  puraeque  fidei  et  pietatis  desiderio  flagrat  praestantissima  Regina,2)  de  eius  voluntate  non  admodum  anxie  laboro,  quin  hoc  meum  officium  libenter  amplexetur  suoque  patrocinio  defendat.  Quantopere  a  superstitionibus  ac  corruptelis,  quibus  foedata  et  inquinata  fuit  religio,  aliena  sit  minime  dissimulat.  Ac  inter  turbulentas  agitationes  seriis  documentis  cognitum  fuit  plus  quam  virilem  animum  in  foemina  habitare.  Atque  utinam  viros  tandem  pudefaciat,  ac  utilis  aemulatio  ipsos  ad  imitationem  stimulet.  Nam  quum  sibi  adeo  modeste  temperaret,  vix  quisquam  putasset  plus  quam  violentos  impetus  ita  placide  sustinere  et  simul  animose  repellere.  Et  intestinis  certaminibus  quam  serio  Deus  eam  exercuerit,  pauci  sunt  testes,  in  quibus  ego  unus.  Tibi  sane,  illustrissime  Princeps,  melius  quaerendum  non  est  exemplum  ut  te  ad  solidam  virtutum  omnium  effigiem  formes:  ad  quem  scopum  ut  aspires,  contendas,  enitaris,  singulari  modo  te  obstrictum  esse  cogita.  Eam  et  heroica  quae  in  te  refulget  indoles,  si  a  te  ipso  degeneres,  minus  excusationis  relinquit,  et  educatio,  non  vulgare  excellentis  naturae  subsidium,  instar  est  alterius  vinculi  ad  te  in  officio  retinendum.  Nam  ad  castam  disciplinam  accessit  liberalis  institutio.*)  Iam  tinctus  literarum  rudimentis  non  abiecisti,  ut  solent  fere  omnes,  prae  fastidio  earum  studium,  sed  in  excolendo  ingenio  alacriter  adhuc  pergis.  Quod  autem  hic  liber  nomini  tuo  inscriptus  prodit  in  publicum,  perinde  valere  cupio  ac  si  Deus  quasi  iniecta  manu  de  integro  sibi  te  vendicet,  quo  liberius  Christi  discipulum  profitearis.  Et  certe  nullum  abs  te  matri,  reginae  nunquam  satis  laudatae,  obsequium  continget  gratius  quam  si  te  maiores  in  pietate  assidue  progressus  facere  audiat.  Etsi  autem  aetatis  tuae  captum  superant  multa  quae  in  hoc  libro  continentur,  non  tamen  praepostere  tibi  legendum  of-  3)  cf.  N.  3961.  4)  duce  D.  de  la  Gaucherie  saepius  iam  laudato.  (Muret,  hist.  de  Jeanne  d'Albret  p  .  85.)