23:100  sterilis.  Sciamus  ergo,  ita  privatos  fuisse  regenerationis  spiritu  filios  Cain,  ut  tamen  praediti  fuerint  non  contemnendis  dotibus:  sicuti  omnium  saeculorum  experientia  docet,  quantum  ad  cultum  vitae  praesentis,  semper  fulsisse  in  gentibus  incredulis  divinae  lucis  radios,  et  hodie  videmus  ut  diffusa  sint  praeclara  spiritus  dona  per  totum  genus  humanum.  Quin  etiam  liberales  artes  et  scientiae  a  profanis  hominibus  nobis  fluxerunt.  Astrologiam  et  reliquas  philosophiae  partes,  medicinam,  rationem  politici  ordinis  acceptam  illis  ferre  cogimur.  Nec  dubium  est  quin  illos  tam  liberaliter  ditaverit  Dominus  excellentibus  gratiis,  quo  minus  excusationis  haberet  eorum  impietas.  Nos  autem  sic  miremur  quas  Deus  in  illos  gratiae  suae  divitias  effudit,  ut  longe  pluris  sit  nobis  regenerationis  gratia,  qua  suos  electos  sibi  peculiariter  sanctificat.  Quamvis  autem  citharae  et  similium  organorum  musices  inventio,  deliciis  magis  et  voluptati  serviat  quam  necessitati,  non  tamen  prorsus  supervacua  censeri  debet:  ac  multo  minus  per  se  damnari  meretur.  Damnanda  quidem  est  voluptas,  nisi  cum  Dei  timore,  et  communi  humanae  societatis  utilitate  sit  coniuncta:  sed  musicae  talis  est  ratio,  ut  pietatis  officiis  accommodari,  et  hominibus  prodesse  queat:  absint  modo  vitiosae  illecebrae:  absit  etiam  inanis  oblectatio,  quae  homines  a  melioribus  exercitiis  abductos  in  vanitate  occupet.  Caeterum,  ut  demus  citharae  inventum  minime  in  laude  ponendum  esse,  quam  longe  lateque  pateat  artis  fabrilis  utilitas,  abunde  notum  est.  In  summa,  docere,  meo  iudicio,  Moses  voluit,  floruisse  variis  et  egregiis  dotibus  gentem  illam,  quae  et  ipsam  inexcusabilem  redderent,  et  luculenta  essent  divinae  bonitatis  testimonia.  Pater  habitantium  in  tentoriis  dicitur  primus  inventor  eius  commodi,  quod  alii  postea  imitati  sunt.  23.  Audite  vocem  meam  uxores  Lamech.  Consilium  Mosis  est,  exprimere  truculentiam  huius  viri,  qui  tamen  quintus  erat  a  fratricida  Cain:  ut  sciamus  adeo  non  fuisse  territum  divinae  vindictae  exemplo,  quod  in  atavo  suo  cernebat,  ut  magis  occalluerit.  Talis  est  impiorum  durities,  efferantur  enim  ad  Dei  flagella,  quae  saltem  mansuefacere  eos  debuerant.  Obscuritas  loci,  quae  diversas  interpretationes  nobis  peperit,  inde  maxime  profecta  est,  quod  quum  Moses  loquatur  quasi  ex  abrupto,  non  reputarunt  interpretes  quorsum  eius  oratio  tenderet.  Iudaei  insulsam  fabulam  suo  more  commenti  sunt  quod  Lamech  venator  fuerit  et  caecus,  puerum  vero  ducem  habuerit  manus  suae.  Cain  dum  inter  sylvas  latitaret,  fuisse  ab  eo  sagitta  confossum:  quia  puer  feram  esse  existimans,  eius  manum  direxerit.  Deinde  ultionem  sumpsisse  de  puero,  qui  caedis  causa  per  imprudentiam  fuerat.  Et  rei  ignorantia  fecit  ut  sibi  quisque  aliquid  divinare  permitteret.